Gabrovica, drukkerij Žena

Herinneringsplaat bij de drukkerij en op de drukkerij ŽENA. De bewaarde delen van het huis waarin de partizanentechniek Žena werkte. Het gebouw is in 1977 volledig hersteld en gepresenteerd.

EŠD 1322

.

Het tijdschrift Slovenski Jadran uit 1955 bericht:

»'IN DE TIJD VAN DE ERSTE WILDSTE WAAN VAN DE FASCISTEN …', zo vertelt de plaat, leefde het dorp met al zijn kracht. Van Brkini, van Idrija, van Trieste, van overal zijn kurieren en partizanepatrulles dag na dag onder deze dekking aangekomen. In alle richtingen zijn de rijke voorraden met alle mogelijke goederen: wapens, voedsel, kleding, medische materialen en partizanliteratuur overgedragen. Ja, dit dorp was een brug tussen Trieste en het achterland. De vrijheidsbegeerlijke inwoners hebben alles gedaan om de partizane eenheden, die moedig de vijand bestreden en een groot deel van de Sloveense Istria in de gaten hielden, met alles wat nodig was te voorzien. Het materiaal verzamelde zich van alle kanten, het werd door speciale kurieren uit Trieste, Milje, Koper en de omgeving gebracht. Hier was ook de partizanentechniek. Ze heeft met haar drukwerk een groot deel van de Primorska bedekt. Ze begon met haar werk al op 9 mei 1943. Ze heette 'Ons huis' en had haar zetel in Bertoki bij Dekani, slechts 500 meter van het huis van onze voorloper Ivan Caha-Iskre. [..] Op deze plek werkte de techniek tot 20 oktober 1943, toen ze vanwege de te grote nabijheid van grote steden en vanwege de toenemende gevaarlijkheid, dat ze zou worden ontdekt, naar een veiliger plek moest verhuizen. Tijdens de nacht van die dag brachten de dappere kurieren met hun machines alle materialen van de techniek op hun rug naar het dorp Gabrovico, waar in het huis van Valerio Barut al een zorgvuldig voorbereid bunker wachtte. Voor deze bunker gebruikten ze de ruimte van de wijngaardskelder, die ze met een tussenwand afsloot, zodat een derde van deze ruimte in staat was om alle uitrusting van de techniek en haar medewerkers op te nemen. In de voorruimte was in een hoek van de grond een strakke vierkante opening, die werd afgesloten door een zware betonplaat. Aan de muren van deze voorruimte lagen sterke legers, waarop grote vaten en baden stonden. Alles was zo ingericht dat in geval van gevaar een van deze vaten kon worden overgedragen naar de opening van de bunker en zo volledig verborgen kon worden voor de vijand. In deze ruimte, waar geen straal van de zon had geschenen, werkte de techniek ononderbroken tot 28 mei 1944. Ze veranderde haar naam in 'Snežnik' en later in 'Žena'. Uit het smalle, donkere en vochtige ruimte kwamen dag na dag nieuwe en nieuwe pakketten van Radio Vestnik, Primorski Dnevnik, het blad Unita, verschillende folders en ook verschillende formulieren die de zich ontwikkelende volksregering bij haar werk gebruikte.

28 mei 1944 gingen boven het dorp donkere wolken op. Sterke Duitse eenheden, dieDeze zijn aangekomen van Kopra en Kozina, en hebben in de vroege ochtenduren met drie ringen uw dorp omringd en met vuur gezocht naar het verborgen bunker. Toen toonde zich de hoge patriotische bewustwording van de inwoners, die ook onder de zwaarste druk van de Duitsers niet wilden verraden waar het schuilplaats was. In de laatste ogenblikken lukte het de tienjarige dochter van de eigenaar, Nevenka Barut, om de deur van het schuilplaats te openen en zo de ingang naar de techniek te sluiten, waarin alle technici bleven. De Duitsers grepen Nevenka bijna op het moment dat ze de kelder binnen wilde gaan. Met geweld wilden ze haar dwingen om te zeggen waar de bunker was. Maar het meisje hield vol. De Duitsers, in wanhoop en razernij, begonnen wild te lopen door het dorp, dieren te verdrijven en de inwoners op vrachtwagens te dwingen om hen mee te nemen naar de internering. Uit huizen en bedrijven begonnen vlammen te schieten. De verwarden Duitsers begonnen te schieten door het dorp, ze vermoordden de zieke vrouw Ivančič Marija, die in bed lag, en Nazarij Križmančič gooiden levend in het vuur. Maar het dorp hield stand.

Nadat de Duitsers na hun verovering het dorp verlieten, openden de overgebleven inwoners de bunker en trokken uit het brandende puin nog net levende technici. Ook na de brand in het dorp ging de techniek verder met haar werk tot september van hetzelfde jaar, waarop de Duitsers in het verbrande dorp hun bivak vestigden. Toen begonnen de partizanen en activisten alle machines te verbergen in een natuurlijke grot boven het dorp. De overgebleven inwoners haalden onder het puin en as het overgebleven Poolse gereedschap uit en op 12 juni 1944 stichtten ze de Boerenvereniging.«

Emil Smole, Onze culturele monumenten Gabrovica, Slovenski Jadran, Jaargang IV, Nummer 48, Koper, vrijdag, 25 november 1955, blz. (6–7).

Elektronische bron: Slovenski Jadran, nummer 48, 1955, blz. (6–7) Toegang: 22. 2. 2024.