Denkmal voor de gevolgden van de NS-Militärjustiz

Het Denkmal voor de gevolgen van de NS-militaire rechtspraak op de Ballhausplatz, ook bekend als het „Deserteursdenkmal“, werd op 24 oktober 2014 geopend. De beeldhouwker Olaf Nicolai heeft de sculptuur gemaakt, die is gewijd aan deserteurs en anderen die door militaire rechtszaken van de NS-staat in heel Europa zijn vervolgd. Militaire rechtszaken van de Duitse strijdkrachten gaven meer dan 30.000 doodvonnes uit tegen eigen soldaten en geallieerde krijgsmachtgevangenen, maar ook tegen burgers in de landen van Europa die door de Wehrmacht waren bezet. Een groot deel van de doodvonnes was gericht tegen deserteurs en „Wehrkraftzersetzer“. Duizenden andere soldaten stierven na hun veroordeling in zogenaamde bewaakingseenheden aan de frontlinie. In de Tweede Republiek werden veel van de geëxecuteerden en de overlevenden van de vervolging lange tijd niet als slachtoffers van de nationalsozialistische beweging erkend. Pas vanaf de millenniumwende begon de inzicht zich te verspreiden dat de Duitse militaire rechtspraak zich onvoorwaardig had ingezet voor een misdadige oorlogvoering. In 2009 herstelde de Nationale Raad alle veroordeelde en vervolgde personen. Olaf Nicolais betonbeeld stelt een drievoudig, liggend X voor. In de bovenste fase is de inscriptie „all alone“ ingebed. Olaf Nicolai legde zijn idee als volgt uit: „Dit denkmal erkent degenen die hun eigen keuze maken, zich verzetten tegen buitenafgeleide bepalingen en zich door hun eigenhandig handelen tegen het huidige systeem stellen. De betekenis van de persoonlijke keuze om dissident te zijn, dit actieve moment, ligt voor mij in de huidigheid. Uit deze perspectief heb ik het overdimensionale, liggende X met een inscriptie op de bovenste fase ontworpen. Wat gebeurt er met degenen die op de drievoudige basis stappen om de inscriptie te lezen? (…) De inscriptie toont – in de letterlijke zin van het woord – de aangeduide spanning tussen het individu en de gemeenschap. Het gaat om de relatie met zichzelf, het 'alone', de bereidheid om alleen voor iets in te stapen. De tekst in het Engels, die verdergaat dan de nationale grenzen en voor iedereen begrijpelijk is, lees je nu op een plek waar je omringd wordt door instellingen van de staat. De vraag naar je eigen positie is dus als een steeds herhaalde, direct en concreet ervaren vraag.“ De oprichting van het denkmal door de stad Wenen gaat terug op een lange tijdseis van het „Personencomité Gerechtigheid voor de slachtoffers van de NS-militaire rechtspraak“.