Monument voor de slachtoffers van de NS-militaire justitie

Het monument voor de slachtoffers van de NS-militaire justitie op de Ballhausplatz, ook wel het "Deserteursmonument" genoemd, werd op 24 oktober 2014 geopend. De beeldhouwer Olaf Nicolai heeft de sculptuur gemaakt, die gewijd is aan deserteurs en aan andere personen die door de militaire rechtszaken van de NS-staat in heel Europa werden vervolgd. De militaire rechtszaken van de Duitse strijdkrachten oplegden meer dan 30.000 doodvonissen aan eigen soldaten en geallieerde krijgsgevangenen, maar ook aan burgers en burgeressen in de door de Wehrmacht bezette landen van Europa. Een groot deel van de doodvonissen richtte zich tegen deserteurs en "wehrkraftzersetzers". Tientallen duizenden andere soldaten stierven na een veroordeling in zogenoemde bewaakingsinstellingen aan de frontlijn. In de Tweede Republiek werden veel van de geëxecuteerden en overlevenden van de vervolging lange tijd niet erkend als slachtoffers van het national-socialisme. Pas vanaf de jaarwisseling van de 21e eeuw begon men zich bewust te worden van het feit dat de Duitse militaire justitie zonder enige voorwaarde dienst had gestaan aan een misdadige oorlogsführing. In 2009 herstelde de nationale raad alle veroordeelden en vervolgde personen. De betonsculptuur van Olaf Nicolai toont een driedelig, liggend X. In de bovenste laag is de inscriptie "all alone" ingekleefd. Olaf Nicolai legde zijn idee als volgt uit: "Dit monument toont respect aan diegenen die een eigen beslissing nemen, zich tegen vreemde bepalingen te verzetten en zich door hun eigen handelen tegen het bestaande systeem opstellen. De betekenis van de persoonlijke beslissing om dissident te zijn, dit actieve moment, daar ligt voor mij de actualiteit. Vanuit deze perspectief heb ik het overgrootse, liggende X met een inscriptie op de hoogste laag ontworpen. Wat gebeurt er met degene die op de driedelige sokkel stapt om de inscriptie te lezen? (…) De inscriptie toont – in de letterlijke zin van het woord – de aangegeven spanning tussen het individu en de gemeenschap. Het gaat om de relatie met zichzelf, het 'alone', de bereidheid om alleen voor iets op te komen. De tekst in het Engels, die buiten het nationale kader ligt en voor iedereen begrijpbaar is, leest men nu op een plek waar men omringd wordt door instellingen van de staat. De vraag over de eigen positie is daardoor steeds opnieuw als een direct en concreet ervaringsvraag voelbaar." De oprichting van het monument door de stad Wenen gaat terug op een lange termijn eis van het "Personencomité Gerechtigheid voor de slachtoffers van de NS-militaire justitie".