Balohova hiša, Doline nad Učakom

Plošča is gemaakt op 22 juli 1969.

EŠD 13769: niets over de ploes!

.

    »Op de dag van de opstanding van het sloveens volk en binnen de kader van de gemeentelijke feestdag van de gemeente Domžale heeft ZB Blagovica, onder de toezicht van het gemeentelijk vereniging ZZB NOV Domžale, de herdenkingsplaat van de ouders Baloh in Dolinah bij Trojanen geopend.

Dat was een bescheiden, maar toch ceremonieel gebeuren, dat zich in de herinnering van de aanwezige slechter, die er aanwezig was, een diepe indruk had gemaakt. De voorzitter van het gemeentelijke vereniging ZZB NOV Domžale, Alfonz Avbelj-Savo, en de secretaris ZZB NOV Izlake, hebben in hun toespraken het verschrikkelijke gebeuren van 18 mei 1944 beschreven, waarbij de echtgenoot Baloh uit Dolinah bij Trojanen onder Duitse kogels omkwam, waarvan de huiskamer nog steeds staat in de huidige tijd, midden in de dichte bossen. Daar is nu een gastheer, die door hun zoon met familie wordt geleid.

    Beiden kwamen uit de Tuhinjska dal: de vader Franc was vanaf het bovenste Tuhinja, de moeder Frančiška vanaf Špitaliča. Ze hadden nauwelijks zes jaar gewoond op hun eigen boerderij in Dolinah, waar vijf kinderen geboren werden. Ze hadden hun eigen huis, waar ze zich in de tweede wereldoorlog terugtrokken. Ze wisten waar hun stad was en hun eigen boerderij had al vanaf de eerste activisten en partizanen een schuilplaats en uitgebreide hulp geboden.

    De vader van Franc is al in 1942 in Borl bij Ptuje opgesloten. Toen was hij nog teruggekeerd naar huis, waar hij nog meer werk te doen had. Maar hij viel opnieuw in de gevangenis in Kamnik. Javka, de moeder van Franc, was actief gebleven – zij zorgde voor de kinderen en de strijders. Toen de vader uit de gevangenis terugkeerde, voegden zij nog verder aan, tot de ongelukkige dag.

    De vader van Franc bracht de post zelf naar de dal, zodat deze op tijd in handen van ons mens zou komen. Hij gaf hem af en ging weer naar huis. Maar hij kwam nooit meer terug. De Duitsers en de verwoesters hadden hem opgepakt. Omdat het niet meer de tijd was om terug te gaan, was de moeder zorgelijk. Ze stuurde hem een kind tegemoet. Hij kwam niet terug. Niet de eerste zoon, niet de tweede en niet de dochter. De Duitsers en de verwoesters zorgden voor de zorg van de man en de kinderen met geweer en schoten. Ze riepen naar haar, om te zeggen waar de man was en waar de partizanen waren.

    Dat was op die afschrikwekkende dag, waarop de afschuwelijke misdaad in Orehovica plaatsvond, waar de Duitsers zestien onschuldige mensen verbrandden in hun huizen. De moeder, die al verpletterd en uitgeput was, werd meegenomen, zonder zich te bekommeren over de kleine kinderen, die nog thuis waren. In de peuterschool in Izlakah, waar ze meegenomen werden, zag ze voor het laatst – de man en de vrouw – de activisten, deze keer de martelaar. De laatste blik van zorgende ouders en bewuste Slovenen bleef steken in de peuterschool, waar ze op 18 mei 1944, na een zielige marteling, werden neergeschoten, hun eigen huis vernietigd en de kinderen verpletterd. Daarna zorgde de oude moeder voor alles, behalve voor Ivan, die ook opgesloten werd.

    Bij de opening van de herdenkingsplaat voor de Balohs, de ouders en de activisten, organiseerde de lokale raad ZB NOV Blagovnica een cultureel programma met recitatie en gedichten, die door de zanggroep onder leiding van Staneta Habeta werd uitgevoerd. Tot slot las Mojca Avbelj de stukken voor, die Ana Celestina van Zavrha bij Trojanen die ochtend bij de landelijke werkzaamheden had opgeschreven. Ze waren niet echt kunst, maar kwamen uit het hart en gaven levendig weer de afschrikwekkende dag voor de Balohs – 18 mei 1944.

    Alle die aan de herdenkingsceremonie in Dolinah deelnamen, bleven nog lang bij het gezelschap van de tovenaar en het gemeenschappelijke eten. ZZB NOV Blagovica liet zich erop af in de herinnering aan twee sterke bewuste activisten, die hun leven gaven om het leven te behouden.Marija Ivkovič, Ponosno in pokonci sta stopala …, Občinski poročevalec
Glasilo Socialistične zveze delovnega ljudstva občine Domžale, Leto VIII, št. 7
Domžale, 15. september 1969, blz. 6/20. Elektronski vir:
Občinski
poročevalec, št. 7, 1969, blz. 6/20 Dostop: 4. 3. 2024.

Pomniki revolucionarnega delavskega gibanja en NOB in domžalski
občini, Domžale: Kulturna skupnost, Občinski odbor ZZB NOV, 1979, blz. 87.

Vodnik po partizanskih poteh, Ljubljana: Borec, 1978, blz. 190.