Črni Vrh nad Idrijo, Družina Skvarča

Franc Skvarča. Sistory.
datum geboorte: 3. 12. 1876, geboortearbeid: Javornik, militair status: Civiele, datum overlijden: 6. 1. 1944, overlijdensplaats: Javornik, begraafplaats: Črni Vrh nad Idrijo, oorzaak overlijden: Vermoord, veroorzaaker overlijden: SNVZ - Duitse bezettingseenheden

Frančiška Skvarča. Sistory.
datum geboorte: 20. 7. 1889, geboortearbeid: Lome, militair status: Civiele, datum overlijden: 23. 12. 1943, overlijdensplaats: Javornik, begraafplaats: Črni Vrh, oorzaak overlijden: Ongeval, verbonden aan oorlogsevenementen, veroorzaaker overlijden: ?

Jožef Skvarča. Sistory. 
datum geboorte: 1. 4. 1931, geboortearbeid: Javornik, militair status: Civiele, datum overlijden: 23. 12. 1943, overlijdensplaats: Javornik, begraafplaats: Črni Vrh nad Idrijo, oorzaak overlijden: Geshoten, veroorzaaker overlijden: Duitse (bezetting) eenheden

Pavel Skvarča. Sistory. 
datum geboorte: 10. 1. 1927, geboortearbeid: Javornik, militair status: Civiele, datum overlijden: 6. 2. 1944, overlijdensplaats: Dachau, land overlijden: Duitsland, begraafplaats: Dachau, land begraafplaats: Duitsland, oorzaak overlijden: Overleden in een kamp / internatie, veroorzaaker overlijden: Duitse (bezetting) eenheden»De eerste verhaal: Lojze Skvarča uit Javornik was lang, sloveensche man, licht gebogen. Altijd lachte hij, alsof hij in het leven al zo veel had meegemaakt …
Prijzegel hij mij op een onbelemmerde manier, alsof hij zelf ook niet aanwezig was …
De drieëntwintigste december drieëndertigste … er was mist, bijna geen sneeuw …
In beide huizen, bij de Pr Žaklji en bij ons, bij de Pr Škvarči, was er ruim 160 partizanen. Op de vloer, op de bank, in de stal, een paar ervan waren er buiten … Ze kookten fruštk. Die waren de strijders van de derde bataljon van de Gradnikov brigade. Het eerste bataljon was op de Vodiče, het tweede in Kanje Dolu.
De Duitsers en de domobranci kwamen vroeg in de namiddag, rond half negen. Ze kwamen via Podjesen, via de boven- en onderen Lome … De wachter werden zo overvallen dat ze partizanenpetten droegen. De soldaat dacht dat het partizanen waren, en hij werd doodgeschoten …
Ik zat bij de haard, toen het begon. In de kelder waren de commandant Tarzan en de politiekommissaris Saša, of hoe hij zich ook noemde. Een partizaan kwam binnen. 'De vijand is hier!' riep hij. De politiekommissaris zei: 'Ik heb geen scherm!' De buurman Žakelj was een schermwerker en had Saša daadwerkelijk het scherm gerepareerd. Die partizaan keerde zich om en kwam meteen terug met het scherm. De politiekommissaris sprong op en met Tarzan sprongen ze naar buiten. Ze reden zich … In januari zag ik hen, toen ze via de Lome naar Hotedrščico gingen om te vechten …
Direct na dat moment was het huis al omsingeld. Ze schoten door de ramen, gooien bommen. De vader kroop onder het bed. We renden naar het bos en bleven daar stil. 'Op de positie aan de ramen!' klonk de opdracht. Wat ben je toch! Iedereen die naar het raam liep, werd direct neergeschoten.
Ze stroomden het huis binnen. 'Geraus!' riepen ze en duwden ons naar buiten. Aan de rand, waar nu het geheugen is, hadden ze al partizanen gevangen; ook twee partizanken waren er. Ze bewaakten ons. De moeder vreesde dat ze ons allemaal neergeschoten zouden hebben, omdat ze had gehoord wat ze met de inwoners van Dražgoš in Gorenjska hadden gedaan. Als we renden, dacht ze, zou tenminste iemand overleven! Ze riep plotseling: 'Rend!' We sprongen allemaal naar de heuvel omhoog en omlaag. Achter ons klonk het donderen. Ik kreeg een schot in de hand via de elleboog, mijn zus Ivanka in de oorhoek, mijn zus Franco in de vinger. De moeder viel, mijn broer Jože ook … Ook de buurman Jože viel … We reden ons van Franco, Ivanka, de buurman Janez Žak, en mij. Tot de nacht bleven we stil in het bos. Vervolgens gingen we naar de Grižerji in de bovenen Lome …
De partizanken werden al op Javornik gedood … Zeventien gevangen partizanen werden naar Idrija gebracht. Ze namen onze dieren mee. Ook bij de buurman brandde de dierenspel.
De Duitsers en de domobranci hadden vier gewonden en één dode. De Grižer had een jongen moeten meenemen om de dode Duitser naar het kerkhof te brengen, en Oblakova Mici moest vier gewonden met de wagen brengen.
Dezelfde avond werden de gevangen partizanen gedood en begraven. Na achttien dagen mobiliseerden de Vodičarji en de Podkrajci en brachten ze de lichamen met de wagens, in de mestkozen, naar het Podkrajsko begraafplaats …
De gevangen partizanen werden de volgende dag, op de heilige avond, in Godoviču, daar waar de weg naar Idrija kruist, neergeschoten …
Zeventien van hen vielen op Javornik, zestien werden ze in Godoviču neergeschoten.
De vader werd gered. Toen ze begonnen te branden, hielp hem een Duitser nog vanonder het bed en liet hem vallen. Achttien dagen later, op 6 januari, ging hij naar de maagd. Precies op dat moment, toen de Duitsers in Trepče al tweede keer de derde bataljon aangingen en zo veel partizanen doodmaakten. En in het Zwart Vrhu, boven het hotel, tegenover de Italiaanse kazerne, werden hij nog eens neergeschoten. Ze schoten vanaf de weg op hem …«

Franc Černigoj, Znamenje na Gori, Ajdovščina: Samozaložba, 1999, blz. 289, 290, 291.Fotografie: Skvarča Franc, Frančiška, Jožef, Pavel Geneanet, Belegplaats Črni Vrh boven Idrija, blz. 28.