Idrija, Doprsni standbeeld van de Spaanse strijder en nationale held dr. Aleša Beblerja – Primoža

Aleš Bébler, (pseudoniemen Primož Tratnik, Anton Hartman, ..) sloveens Spaanse strijder, partizaan, politicus, generaal, diplomaat en nationale held, * 8 juni 1907, Idrija, † 12 augustus 1981, Ljubljana.

Levensloop samengevat op Wikipedia.

Voor de Tweede Wereldoorlog nam hij deel aan de Spaanse Burgeroorlog. Tijdens de oorlog was hij een belangrijk lid van de OF, na de oorlog vertegenwoordigde hij Joegoslavië op verschillende diplomatieke conferenties. Na zijn geleidelijke terugtrekking uit de partij, waarbij hij uiteindelijk alleen nog de ambassadeur bleef, leefde hij zijn laatste jaren als natuurkundige. Zijn zoon is een professor aan de universiteit van Ljubljana, Anton Bebler.

Kindertijd en jeugd

Hij werd geboren van moeder Frančiska en vader Boltežar. In Idrija ging hij naar de volkschool. In 1915, tijdens de Eerste Wereldoorlog, verhuisde zijn familie tijdelijk naar Ivan Prijatelj in Wenen vanwege de hongersnood. Daar ging hij verder met zijn studies en leerde daarbij Duits. Na het einde van de oorlog vertrok de familie terug naar Idrija, waar Italiaanse soldaten station waren. Tijdens een gesprek met hen leerde Bebler de basis van het Italiaans. Al bij 11 jaar oud was hij samen met zijn familie onder Italiaanse bezetting. Twee jaar bezocht hij de realkol in Idrija, daarna echter, na zijn vlucht uit Italië naar het koninkrijk SHS, zich inschrijven in de realkol in Celje en die in 1925 afronden. Tijdens zijn middelbareschooltijd viel hij bij de Sokol en begon hij deel te nemen aan de linkse beweging. Tevens inschrijven aan de faculteit rechten in Ljubljana en Parijs. In 1929, vanwege zijn anti-kapitalistische en communistische overtuigingen, sloot hij zich aan bij de toen illegale Communistische Partij van Joegoslavië, daarvoor echter al bij de geheime organisatie van de communistische jeugd SKOJ. Hij leerde Boris Kidrič en Edvard Kardelj kennen. Na twee jaar studie in elk van de landen eindigde hij met een diploma aan de beroemde Parijsse Sorbonne. De Joegoslavische overheid verbod hem het land binnen te komen, waardoor hij na het afronden van zijn studie in Frankrijk moest blijven verborgen. In 1933 kreeg hij een partijbevel, dat hij zich moest terugtrekken naar de Sovjetunie. Daar kreeg hij vanwege de geheimhouding een valse identiteit en vals documenten op naam van een Duitser. Hij kreeg een baan en veranderde meerdere keren werk. Hij had geluk dat hij voor de stalinistische repressies uit de Sovjetunie kon ontsnappen.

In Rusland ontmoette hij opnieuw Edvard Kardelj, die hem naar de Spaanse Burgeroorlog stuurde, waarnaar hij in 1936 ook reisde. De vals documenten kreeg hij in Parijs, vanwaar hij naar Madrid vertrok. Tijdens de oorlog hulpde hij de republiek die worstelde tegen de rechts, onder leiding van generaal Franco. Hij werd twee keer gewond, één keer ernstig. Na de oorlog, waarin dictator Franco won, werd hij gewond en in Frankrijk overgebracht, waar hij adequaat verzorgd werd. Omdat hij uit het land werd verbannen, besloot hij naar Zwitserland te gaan, waar hij echter bij het illegale overschrijden van de grens in een Zwitserse gevangenis terechtkwam. Met behulp van een advocaat lukte het hem een Zwitserse reisdocument te verkrijgen, op basis van bewijzen dat zijn grootvader in Zwitserland woonde. Daarna keerde hij terug naar Joegoslavië, waar hij zich aanmeldde bij het werk van de Joegoslavische communistische partij. In 1940 begon hij met de vooropleiding tot advocaat, maar voltooide deze niet vanwege de plotselinge aankomst van de oorlog in Slovenië.

Tweede WereldoorlogOp 6 april 1941, aan het begin van de oorlog, stichtten leden van de Communistische Partij in Ljubljana een operatieve commissie, waarin Bebler militair specialist was. Tot die functie kwam hij doorwegens zijn grote ervaringen uit Spanje. De hoofdtaak van de commissie was de voorbereiding van techniek voor sabotageacties op verschillende verkeerswegen en spoorlijnen. Tijdens hetzelfde overleg, waarbij de commissie werd opgericht, besloten ze om ook de Osvobridingsfront te stichten. Bebler nam het partijnaam Primož aan, wat noodzakelijk was vanwege het illegale werk. Samen met zijn medewerkers begon hij verschillende partizanoperaties te plannen binnen de OF. Toen in juni 1941 het Hoofdkwartier van de partizanbataljons werd opgericht, werd hij benoemd tot chef van de staf of tijdelijk opperbevelhebber. In deze belangrijke functie moest hij verschillende partizanbataljons bezoeken en gesprekken voeren met de organisatoren van de opstand. In de Ljubljanske regio vormde hij als tijdelijk opperbevelhebber de III. groep bataljons. Tijdens de winter van 1942 kreeg hij een vergiftiging van het bloed in zijn been, waardoor hij een operatie onderging. Ljubljana was moeilijk te verlaten, omdat de Italianen een draadgaas om het stadsgewest hadden geplaatst, wat de doorloping belemmerde. Door het draadgaas ging hij in maart 1942 en reisde hij naar Dolenjsko. In mei hielp hij bij het vestigen van bevrijde gebieden op Dolenjsko en Kočevsko, waar het hoofdkwartier vanuit Ljubljana verhuisde. Op 19 en 20 april 1942 reisde Bebler naar een overleg op de Hrvatske kant van de Kolpe, waarbij besloten werd dat Slovense partizanen titels zouden dragen. Bebler was in die tijd al minder waardig in het partijleiding, omdat hij een intellectueel was en niet overeenkwam met de communistische ideologie. Hij was zeer tegen de daden van sommige partizanen, die de gezaghebbers misbruikten en onnodig geweld uitoefenden.

Tijdens de zomer van 1942 kwam er een zware offensief van de Italianen, die het bevrijde gebied bedreigde. De vierde afdeling ervan was gericht op de partizanbasis in de Kočevska hooikop. Bij de aanval was Bebler niet aanwezig, omdat hij net naar Notranjsko was gegaan. De belangrijkste creatoren van de Slovense communistische revolutie waren er wel aanwezig. Hij verzamelde de nabije partizanen in de Manoeuvrebataljon en gaf hun opdracht om de Italiaanse ring rond de hooikop aan te vallen. Hij stichtte een speciale groep, de Bebler-stab, die het reservebevel van de partizanbataljons werd.

In het dorp Trebelno stichtte hij op 4 september de partizanbrigade Matije Gubca uit drie bataljons. Vervolgens stichtte hij ook de Cankarbrigade. Tijdens dat proces ontdekte hij dat de hooikop niet langer omsingeld was. Het leidinggevend personeel was zeer kwaad, omdat Bebler zonder toestemming twee brigades had opgericht. Voor de straf werd hij ontslagen als tijdelijk opperbevelhebber van het hoofdkwartier en op 5 oktober naar Primorsko gestuurd. Het leidinggevend personeel had namelijk angst voor zijn opleiding.Kardelj bevalde hem dat hij op Primorskem en Notranjskem een reiniging zou uitvoeren en alle vijanden (Bela garda, bezetter) zou elimineren, en dat hij ook een burgeroorlog zou voorkomen. Bebler volgde zijn bevelen niet altijd consequent, en hij loste conflicten meestal diplomatiek, behalve in de ernstigste gevallen. Zijn verblijfplaats lag in Bukovica bij Mlečnik, waar ook het hoofdkantoor van het verzet gevestigd was. Hij was verborgen in een goed vermomde bunker onder het vuur van het vuurhuis. Op 4 december 1942 riep hij een vergadering bijeen in de kerk van Branik, waarover het verloop van het verzet werd besproken. Bijna was hij ontdekt in zijn bunker, toen de Italiaanse bezetter, op basis van een verdenking van de Bela garda, meende dat Bebler zich in het huis verborgen had. Ze voerden een onderzoek uit, maar gelukkig ontdekten ze hem niet tijdens hun zoekactie in het huis. Aan het einde werden de vrouw naar de gevangenis gebracht en de man gearresteerd. Later brachten andere partizanen hem via het Italiaanse gebied naar veiligheid bij het hoofdkwartier van de Alpine sector. Hij had belangrijk werk, hij moest van huis tot huis gaan en voor het partizanenverzet zorgen.

Na de Italiaanse overgave op 8 september heerste er op Primorskem een enorme blijdschap, maar Bebler was de man rond wie alles draaide. Op 11 september 1943 stichtte hij samen met collega's Beltram en Vilfan de Primorske Volksverlossingsraad, binnen het kader waarvan in de daaropvolgende dagen twee belangrijke resoluties werden aangenomen. De eerste resolutie sprak over de algemene mobilisatie van het hele volwassen inwonerschap, de tweede over de toetreding van Primorsko tot Joegoslavië. Spoedig daarna werd de blijdschap echter verstoord door de nieuwsberichten dat de Duitsers al in Gorica waren. Na het cadeau van een antifascistische Italiaanse soldaat, die een vliegtuig had geregeld, besloot Bebler om hiermee de partij te informeren over de Duitse voorbereidingen. Hij vloog naar Novo mesto, waar hij rapporteerde over de omvang van de opstand op Primorskem en instructies kreeg voor de toetreding van die regio tot Slovenië. Hij keerde terug naar Primorskem, waar hij voor de oprukkende Duitsers naar Vojščico vluchtte. In Trnovski gozd viel hij in een vijandige aanslag, waarbij hem de vijand verwondde. In de herfst moest hij samen met Francet Bevkom noodgedwongen naar Kočevsko. Ze bereikten slechts Ljubljanski Barj, waar ze geen contact konden krijgen, wat later bleek te zijn verbroken door een Duitse nachtmerrie. Nadat ze terugkeerden naar Primorskem, vernamen ze dat ze werden opgeroepen voor een vergadering van de AVNOJ in Jajce. Tijdens die bijeenkomst bevestigden de delegaten de toetreding van Primorsko tot Joegoslavië. Vervolgens reisde hij naar Črnomelj, waar het overleg van de vertegenwoordigers van Slovenië plaatsvond. Hij reisde met Bevkom en Srebrnič. Later riep de Centrale Commissie hem op naar Bela krajina, vanwaar hij in augustus 1944 naar Štajersko werd gestuurd.Hij nam de leiding van de regionale organisatie voor Stiermark en Kärnten, waarvoor hij verantwoordelijk was voor de vernieuwing van de terreinorganisaties en de Vrijheidsfronten, die ze begonnen waren te nemen door militieleden. In een korte tijd versterkte hij het leiderschap van de verzetsbeweging in Stiermark. De partizaanse leger herstelde zijn reputatie. Aan het eind van de herfst in 1944 werd hij opnieuw opgeroepen naar de Witte Streek, waar men hem opdroeg om zich in het hoofdkwartier te blijven bevinden en zich te bezighouden met kantoortaken. Kort daarna kreeg hij de opdracht om in de zomer naar Knin te gaan, waar hij de situatie in Slovenië moest uitleggen. Kort na zijn toespraak kreeg hij een telegram van Boris Kidrič, dat hem meedeelde dat de situatie erger was geworden. Met een vliegtuig werd hij naar Belgrado gestuurd, waar hij Tito ontmoette. Daar vertelde Bebler hem over de situatie in Slovenië. Hij keerde terug naar het hoofdkwartier in Slovenië, waar spoedig het Duitse verzet ten einde raakte. Het leidinggevende orgaan van de Vrijheidsfronten verhuisde naar Ajdovščina, waar op 5 mei 1945 een nieuwe regering werd opgericht. In de overwinning verhuisde het hele leidinggevende orgaan naar Ljubljana, waar op de straten veel feestelijke gelegenheden waren.

Oorlogstijd

In de eerste Sloveense regering kreeg Bebler de functie van minister van Financiën, wat hem zeer verbazingwekkend leek, omdat hij nooit gespecialiseerd had in dat vakgebied. Kort daarna stelde Kardelj vast dat hij moest verhuizen naar het kantoor voor buitenlandse zaken in Belgrado, waar hij arriveerde in het midden van de zomer van 1945. De voorkeursprioriteiten waren toen de voorbereidingen voor de oorlogsmachtige vredesconferenties. Nadat het ministerie in twee delen was verdeeld – economisch en politiek – werd Aleš Bebler benoemd tot adjunct van het laatste. Al in oktober 1945 was hij een van de vertegenwoordigers op de conferentie over Duitse reparaties. Daarna volgden vredesonderhandelingen met Italië, wat voor hem een van de grootste en zwaarste toetsten was. Hij pleitte voor het verkrijgen van het volledige Sloveense etnische gebied van Slovenië, maar dat lukte de delegatie niet vanwege het heftige tegenwerken van de westelijke machten. In 1948 vertrok de Jugosloveense delegatie naar de vredesconferentie over het binnenvaartregime en de rechten van de rivierstaat van de Donau. Op die conferentie werden al de diepe verschillen zichtbaar tussen de Sovjet-Unie en Jugoslavië. Na het verdergaan van de crisis werd Bebler aangesteld om via contacten met westelijke diplomaat te onderzoeken naar mogelijkheden voor het verkrijgen van gunstige leningen en economische hulp. De staatssecretaris bleef in dienst tot de herfst van 1949, in die tijd had hij een enorme bijdrage geleverd aan het versterken van de contacten met westelijke staten.Konec het jaar nam hij een belangrijke functie aan voor Jugoslavië als vaste vertegenwoordiger in de OZN. Hij had een belangrijke rol bij het begin van de oorlog in Korea in 1950, tussen het noordelijke en zuidelijke deel. Samen met Egypte en India stond hij tegen de beslissing, waarbij de Zuid-Koreaanse leger zou moeten worden versterkt door de OZN. Toen de Algemene Vergadering zich had verhuisd naar Parijs, bereidde de jugoslovaanse commissie zich voor en presenteerde bewijzen tegen de Sovjet-Unie. Na twee jaar later, 1952, werd Bebler uit de OZN teruggeroepen en opnieuw benoemd tot deken van de minister van Buitenlandse Zaken. Hetzelfde jaar verliet de minister zijn functie, omdat Koča Popović de functie overnam. Als vertegenwoordiger van Jugoslavië leidde Bebler verschillende gesprekken met ambassadeurs van leidende landen van de NATO en onderhandelingen met Turkije en Griekenland over het sluiten van een drietalige defensieve alliantie, die de landen in augustus 1954 op Bled ondertekenden. Informeel werd deze alliantie de Balkanpact genoemd. In de jaren 50 nam hij deel aan belangrijke overeenkomsten, die later leidden tot de beweging van de ongekoppelde. Toen de verdeelde bevoegdheden tussen Ranković en Kardel plaatsvonden, vertegenwoordigde Bebler de standpunten van Kardel. Hij was ook twee keer een informele kandidaat voor minister van Buitenlandse Zaken, maar bereikte deze functie nooit vanwege zijn niet-proletarische wortels.

In 1955 werd Bebler van het ministerie van Buitenlandse Zaken overgeplaatst naar de functie van de Jugoslovaanse ambassadeur in Parijs. In 1961 moest hij van zijn functie als voorzitter van de buitenlandse politieke commissie van de federale vergadering afstand doen, wat betekende dat hij van invloedrijke posities in Jugoslavië afzag. Als ambassadeur reisde hij naar verre Indonesië. Na afloop van twee jaar dienst was hij teruggekeerd in Jugoslavië als één van de federale rechters van de grondwet. In 1967 werd hij na het einde van zijn termijn benoemd tot lid van de Federale Raad. Het was een oninvloedrijke overheidsorganisatie, die geen grote werkzaamheden had. In die tijd was hij ook betrokken bij veel internationale activiteiten. Jarenlang heeft hij actief meegewerkt aan het Sloveense en Jugoslovaanse vereniging voor de Organisatie van de Verenigde Naties en is als vertegenwoordiger van Jugoslavië betrokken geweest bij het werk van de Wereldfederatie voor het vereniging van de OZN. De Algemene Vergadering van de OZN koos hem uit als één van de drie internationale rechters in het geschil tussen India en Pakistan. Hij worstelde ook voor het beëindigen van de oorlog met Vietnam, wat hem echter niet lukte om te voorkomen.

Zwaar zijn hem de zogenaamde Dachauer processen aangegaan, waarbij ook onder anderen een groep voormalige Spaanse strijders veroordeeld werd. Deze processen waren vergelijkbaar met de Stalino-ruzie voor de Tweede Wereldoorlog. Hij heeft zich zeer inspannen voor het voorkomen van procedures tegen veroordeelden, wat hem in 1974 ook is gelukt. Hij was ook een krachtige verdediger voor het beschermen van de natuur. Op 20 maart 1971 was hij aanwezig op de oprichtingsvergadering van de Vereniging voor Natuurbescherming Slovenije, waaraan verschillende natuurbeschermende organisaties deelnamen. Hij werd hun vicevoorzitter en lid van de permanente commissie.