Idrijska Bela, geheugenplaats van twee partizanen

Bij het houten kruis op de weg is een eenvoudig houten kruis met een dakje en een houten bord met een tekst.

Verhaal van Vlada Sedeja: Het geheugenplaquette is geplaatst vlak bij de weg van Idrijska Bela naar Krekovšam, ongeveer 100 meter verder van de Babjezob. Direct voor het geheugenplaquette begint de beheersing van Belce, en ook op de OSM-kaart staat er "Jez na Belci". Het is interessant dat vlak boven het kruis, ongeveer 50 meter hoger, al vanaf de weg een hoge rots zichtbaar is, onder welk de ingang van de grot Divji možje ligt. In deze grot hebben in de maand november 1943 enkele dagen een groep van minstens zeven gewonden van de heuvelsfront verborgen, die later naar de ziekenhuis in Tratnik zijn gebracht (zie Partizanska bolnišnica Pavla in Trnovskem gozdu, blz. 31).

Het huidige geheugenplaquette is op de plaats van het oude kruis geplaatst door Miha Ferjančič, die in maart 2023 overleden is. Zijn zoon Emil heeft me een verhaal over de geschiedenis gestuurd. Miha heeft me ook rond het jaar 1980 het verhaal verteld, toen wij samenwerkte in Slovenijales. Ook het oude kruis heb ik al voor ongeveer vijftig jaar gezien.

Ik heb geprobeerd ook een bredere context van dit gebeuren te bepalen. Ik heb de boek van Stanka Petelina Osvoboditev Slovenskega Primorja bekeken. Het zou rond de 20de december 1944 kunnen zijn, toen de Duitsers de decemberoffensief opstartten. Volgens het plan (zie blz. 81) zou een van de kolonnen uit Idrije via de dal van Idrijca naar Zadlog moeten doordringen.

Verhaal van Emil Ferjančič: Sinds ik me kan herinneren, was er op dat plek een kruis, dat de inwoners van Bela hadden opgericht. Het was een heel eenvoudig kruis, dat in de grond was geslagen langs de weg. Met de jaren is het versleten, de weg is uitgebreid en Miha Ferjančič (Emils vader), die het verhaal erg bij zijn hart had, heeft een nieuw geheugenplaquette gemaakt. De vrouw van Šinkovčeva uit Bela heeft hem het verhaal verteld.

In december 1944 is er een groep partizanen bij hen (bij Šinkovč) gestopt. Tussen hen waren er ook twee jongens, bijna kinderen, en de vrouw heeft verteld dat ze 16 jaar oud waren. De vrouw heeft aan een van hen, die bijna bos was, schoenen gegeven, die ze bij hun huis hadden. De partizanen zijn voorbijgegaan en na een paar uur hoorde men schieten. In de lente vonden de inwoners bij de Babjezob een verschrompelde lichaam. Eén van hen droeg schoenen, die ze herkenden. Meer details (wie of van waar de fanta zou zijn geweest, hoeveel er van de ene en de andere zou zijn geweest enzovoort) weet ik helaas niet.