Bunker, Vogrsko

Kmetija
was een van de centrale punten waar de eerste domoljubi en activisten
voor bevrijding van het gebied, dat in 1920 aan Italië was toegewezen na de Rapalosche overeenkomst, zich verzamelden.
De herdenkingsplaat werd in 1951 op het gebouw geplaatst.

Na het breken van de Oostenrijkse-Hongaarse monarchie op de rivier de Piave in 1918, namen de Italiaanse troepen het hele Primorsko in bezit en begonnen met het italialiseren van de bevolking, die zich daarop op verschillende manieren verzette.

Van de meest opvallende personen op beide sociale kanten waren France Bevk en Frančišek Sedej Borgia.

Op de Barabonovska kmetija bouwde Peter Fornazarič tijdens de oorlog van Italië tegen Ethiopië (1935-1941) een bunker, met als doel het opslaan van kruisig, wit brood enzovoort, goederen die de Italiaanse autoriteiten voor de militairen in beslag hadden genomen, maar de ruimte werd nooit in die zin gebruikt. In 1939 begon Peter met het aanleggen van een kruisigkelder, die onder Italië was verboden of sterk gemonitord (speciale tarief, registratie en zegel van de kachels).

De bouw van de bunker werd uitgevoerd door de buurman Ambrož Lutman, waarbij ze zeer voorzichtig waren vanwege de Italiaanse kolonisten (kolonisten) in de buurwoning, bij de Centralov.

Na de aanval op Joegoslavië op 6 april 1941 stelde Italië in mei 1941 een controle op Ljubljana en Dolenjsko met Bled. De OF nam op 15 juni 1941 de beslissing tot bevrijding van het Sloveens Primorje, waarop de belangrijkste activisten begonnen te komen in dat gebied.

Naast de belangrijke activiteiten van het TIGR-movement (1927-1941) wordt het ontmoeting op de Kremanca’s boven de Renca’s, op 8 juli 1941, als de eerste aan te wijzen opstand op de Goriška regio beschouwd.

Het tweede vergadering vond plaats op 6 april 1942 op Skalnica boven Solkan, waarbij de KPS ook bij de opstand betrokken raakte en een nieuwe Pokrajinski Komite KPS voor het Primorje in het Sloveens Primorje werd opgericht.

De opstart van het georganiseerde werk voor de Bevrijdingsfront op de Vogrsko moet worden gezien in de oprichting van een vaasje of terreincomité van de OF in het begin van februari 1942 in het huis van Oskar Gorjan op de Pušča, waar de programma van de OF werd uitgelegd (schrijven van parol, snijden van telefoonkabels, vernielen van telefoonpalen, propaganda, het inzetten van nieuwe leden van de OF en grote conspiratie).

Peter Fornazarič en zijn vrouw Olga (geb. Žižmond) gaven en moedigden de gebruik van alle hun ruimtes op de kmetija, inclusief het geheime bunker.

De toegang tot de bunker via een schparget op hout, die in de veehut was, was Petros idee, de bunker werd daarom nooit ontdekt, ondanks de lekking.

De plek van de schparget is op de verplaatsbare plaat op de krukken, onder welke de trap naar de bunker ligt. In de bunker staat een tafel met twee stoelen, een bed, een radio, twee elektrische fornuizen (de bunker had al dan elektrische aansluiting). Bij de opening voor de rookgang konden ze een fornuis plaatsen.

Tomo Brejc woonde na zijn aankomst op de Vogrsko bij zijn schoonvader Feliče Žižmond (bij de Andrejčevi). Toen hij voor het eerst bij een vergadering van bewuste vrouwen kwam, die Olga had opgeroepen, kwam hij ook met Julij Beltram. Op dat moment liet Olga hem het verborgen plekje onder de schparget zien.

Op een dag vertelde Tomo Brejc vertrouwelijk dat ze juist die veilige ruimte nodig hadden voor iemand die uit de Bleden regio kwam. Toen kwam Aleš Bebler al diezelfde avond, een belangrijk persoon in de NOB, een vertrouwensman van het CK KPS en een vertrouwensman van het uitvoerend comité van de OF en het hoofdkwartier van de sloveense partizanenlegioenen voor het Primorje (1942-1944).Na de Barabonovi huis zijn tussen de herfst van 1942 en de lente van 1943 actief geweest
activisten van de OF: Tomo Brejc - Pavle, Aleš Bebler - Primož, Franc Leskošek - Luka
Anton Velušček - Matevž, Julij Beltram - Janko, Branko Babič - Vlado, Mirko
Bračič, Dušan Pirjevec - Ahac en anderen.

In december 1942 verscheen Ivan Kerševan - Črni Martin op Vogrskem, die later de bunker op Vogrskem en tal van
bunkers en mensen in de hele Vipavska dal (300 mensen) verraden heeft.

Spomini
op de verkrachting in Goč (1943) - Vipavska.eu (javnost.si)  

Op 10 maart 1943 bracht Črni Martin een hele tržaške kwestur op Vogrsko op jacht
na Aleš Bebler, die zich op dat moment verborgen had in de bunker. Er kwamen 15 kamions
3 personenauto's van officieren, een speciaal auto met een zoeklicht en twee met radio. Ondanks de mishandeling gaf Olga na zes uur onderzoek niets weg. Ze werd toen met een zware en uitgeputte toestand naar de Tržaške gevangenissen gebracht, waar ze met haar man Petros werd geconfronteerd, die al sinds 11 januari 1943 vastzat, nadat de Italiaanse militairen, vanwege de liquidatie van drie Italiaanse soldaten, een bombardement hadden uitgevoerd en 2000 soldaten door de dorpen gingen en 14 mannen, waaronder ook Petros, arresteerden. Op dat moment had de bunker juist een bijeenkomst van Aleš Bebler, Anton Velušček, Franc Lesko, Branko Babič, Dušan Pirjevec en Blaž.

Precies vanwege de goede camouflages van de ingang via de kachels van de kachel was de bunker nooit ontdekt.

Vandaag is er in de bunker van Pr' Barabon een museum ingericht over de gebeurtenissen en gebeurtenissen van de harde oorlogstijd van de NOB, waar de bezoeker meemaakt hoe de kustbewoners zich gedroegen tijdens de grote bevrijdingsstrijd en hoe de plastic afbeelding van de omstandigheden, mensen, stemming, politieke rijpheid en onbeperkte bereidheid tot offeren voor de bevrijding van het vaderland.

Op betere, programma
over toerisme. RTV SLO .

Julij Beltram: Vogrsko in het spiegelbeeld van de tijd

Branko Babič: De kust is niet afgevallen - herinneringen aan de oorlogjaren.

Aleš Bebler: Door de drn en strn – herinneringen.

Jože Pirjevec: De partizanen. 

Cita Bole Ferjančič: De oversteek.

Rado Zakonjšek: De partizanenkuriers.

RTV
SLO, Het enige bunker waarin de activisten zich verzamelden voor de bevrijding
van de kust.