Franja

Bolnišnica Franja begon voor het eerst op 23 december 1943, toen ze voor de eerste keer 7 gewonden in haar zorg opnam. In april 1944 vielen Duitse patrouilles voor het eerst op de bolnišnica, de gewonden en het personeel vluchtten, maar na een paar maanden vestigden ze zich weer. Na de aanval werkte de bolnišnica tot de bevrijding, hoewel ze op 24 maart 1945 opnieuw aangevallen werd. Op 5 mei 1945 verlieten de gewonden en het personeel de bolnišnica en de sotesko – vanaf dat moment diende de bolnišnica als historisch geheugenplaats en toeristische attractie. Bolnišnica Franja was een van de zeldzame goed behouden partizanenbolnišnices in Slovenië tijdens de Tweede Wereldoorlog. De dankbaarheid voor het ongestoord functioneren van de bolnišnica gaat ook uit naar de vaščani die bij de zorg met voedsel, genezing en sanitair materiaal bijdroegen. De bouwers van de bolnišnica hadden eerst alleen een paar barakken gepland, maar het bleek dat de behoeften van de gewonden veel groter waren. De gewonden werden voorafgaand aan hun aankomst in de bolnišnica met hun ogen verbonden, zodat ze later bij eventuele mishandelingen door de bezetter geen informatie over de locatie konden geven. De weg naar de bolnišnica was tijdens de oorlog vanwege de veiligheid via het riviertje Čerinščica, dat door de sotesko Pasice loopt.

De bolnišnica bestond uit 14 barakken van verschillende grootte en functie. Naast barakken voor gewonden bevatten de bolnišnica ook een operatiekamer, een isolatiekamer, een barak voor röntgen, een kamer voor artsen, een barak voor het personeel, een invalidenverblijf, een voedselopslag, een keuken, een wasplaats, een badkamer, een tafelwerkplaats en zelfs een elektriciteitscentrale.

De overledenen werden eerst begraven op het vaščans kerkhof, daarna op de linker oever van Čerinščica, vlak voor de ingang van de sotesko. De overledenen werden in hun graf een flesje met informatie (naam, achternaam, ook wel geboortedatum en overlijdensdatum en oorzaak van de dood) gelegd. Na de oorlog werden ze overgezet naar een gemeenschappelijk graf op het kerkhof in Cerknem. In de bolnišnica gingen ze ook hun eigen krant uit, de Bolniški list. Hoewel de bolnišnica Franja een sloveens militaire bolnišnica was, werden er ook Italiërs, Fransen, Russen, Polen, twee Amerikanen en twee Oostenrijkers genezen, wat het respect voor de Genève-conventie aantoont, omdat Italiërs en Oostenrijkers op dat moment bondgenoten van de Duitsers waren. 52 jaar na de oorlog, dus in 1997, gaf het Amerikaanse Verenigde Vliegtuig-Veteranenvereniging de Partizanski bolnišnica Franja het erkenning voor de hulp en genezing van hun lid Harold Adams.